Przepisy dotyczące systemu kaucyjnego w Polsce zostały wprowadzone ustawą z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw, zgodnie z którą uruchomienie systemu kaucyjnego przewidziano na 1 stycznia 2025 r. Jednak z uwagi na wiele niejasności oraz w odpowiedzi na przeprowadzone konsultacje społeczne nowelizacją ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. ostateczny termin jego uruchomienia został przesunięty na 1 października 2025 r.
Głównym celem systemu jest osiąganie wymaganych poziomów selektywnego zbierania i recyklingu opakowań oraz odpadów opakowaniowych po napojach.
Przy sprzedaży przez jednostki handlu detalicznego i hurtowego produktów będących napojami w opakowaniach jednorazowego albo wielokrotnego użytku objętych mechanizmem (oznaczonych znakiem systemu kaucyjnego) pobierana będzie kaucja – podlegająca zwrotowi w momencie zwrotu opakowania, bez konieczności okazywania paragonu za zakup danego produktu. Kaucja wynosić będzie:
- 50 gr za butelkę plastikową o pojemności do 3 litrów;
- 50 gr za puszkę metalową o pojemności do 1 litra;
- 1 zł za butelkę szklaną wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra.
Ze względów sanitarnych z systemu wyłączone będą opakowania po napojach będących mlekiem, jogurtem lub innym pitnym produktem mlecznym.
Prowadzenie systemu kaucyjnego wymaga uzyskania zezwolenia wydawanego przez ministra właściwego do spraw klimatu. Zezwolenie wydaje się na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat od uruchomienia systemu kaucyjnego.
Podmioty wprowadzające do obrotu produkty w określonych opakowaniach mają obowiązek umieszczenia na opakowaniu oznakowania wskazującego na objęcie go systemem kaucyjnym oraz określającego wartość kaucji. Te podmioty zobowiązane są również do zawarcia umowy z podmiotem reprezentującym prowadzącym system kaucyjny, któremu przekazywać będą pobraną kaucję. Podmiot reprezentujący zapewnienia natomiast selektywne zbieranie opakowań i odpadów opakowaniowych, odbieranie ich z jednostek handlu detalicznego i hurtowego oraz innych punktów zbierających, transport do odpowiednich miejsc oraz prowadzenie ewidencji i sporządzanie sprawozdań.
Z kolei jednostki handlu detalicznego i hurtowego o powierzchni sprzedaży:
- nie większej niż 200 m² są zobowiązane do uczestniczenia w systemie kaucyjnym co najmniej w zakresie pobierania kaucji oraz mogą uczestniczyć w zakresie zwracania kaucji oraz zbierania pustych opakowań i odpadów opakowaniowych
- powyżej 200 m² są zobowiązane do uczestniczenia w systemie kaucyjnym w zakresie co najmniej pobierania i zwracania kaucji oraz zbierania pustych opakowań i odpadów opakowaniowych
- powyżej 2000 m² są dodatkowo zobowiązane do prowadzenia na własny koszt selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych po produktach w opakowaniach, które znajdują się w ofercie handlowej tej jednostki, według rodzajów opakowań, z których powstały odpady, z wyłączeniem opakowań objętych systemem kaucyjnym.
Nowelizacja ustawy, oprócz zmiany terminu wejścia w życie obowiązkowego systemu kaucyjnego wprowadza szereg innych zmian, m.in.:
- wprowadzenie okresu przejściowego dla produktów nieoznakowanych znakiem kaucji – produkty wprowadzone na rynek w ciągu trzech miesięcy od przystąpienia do systemu kaucji, ale nie później niż do dnia 31 grudnia 2025 r., bez oznakowania przewidzianego
dla kaucji zwrotnych, mogą być wykorzystywane do momentu ich zużycia, zwrotu
lub wyczerpania zapasów, - począwszy od 2026 r. nałożenie trzykrotności opłaty produktowej na przedsiębiorstwa wprowadzające do obrotu opakowania po napojach, które nie przystąpiły do systemu kaucji zwrotnych – cel to brak opłacalności nieprzystąpienia do systemu kaucyjnego
- wprowadzenie wymogu zapewnienia co najmniej jednego punktu odbierania opakowań
i odpadów opakowaniowych objętych systemem kaucyjnym od użytkowników końcowych
w każdej gminie; - doprecyzowanie elementów wniosku o wydanie zezwolenia oraz wskazanie terminu uruchomienia systemu kaucyjnego w zezwoleniu, który nie może być dłuższy niż 24 miesiące od dnia wydania zezwolenia.
Wprowadzenie systemu kaucyjnego wymagało również zmian w ustawie o VAT, m.in.:
- kaucja będzie pobierana na każdym etapie obrotu tj. zarówno w przypadku sprzedaży produktu przez producenta na rzecz dystrybutora, jak i w przypadku sprzedaży przez dystrybutora
na rzecz sklepu oraz sklepu na rzecz konsumenta; - kaucja nie będzie wliczana do podstawy opodatkowania VAT – system kaucyjny będzie
z założenia neutralny podatkowo na gruncie VAT; - podatnikami zobowiązanymi do rozliczenia podatku VAT, w przypadku, gdy kaucja pobrana
za opakowanie objęte systemem kaucyjnym nie zostanie zwrócona, będą wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje; - kwota niezwróconej kaucji będzie zawierać kwotę podatku VAT – różnica pomiędzy kaucją pobraną i zwróconą będzie zwiększać podstawę opodatkowania, według stawki VAT właściwej dla sprzedanego produktu;
- VAT od niezwróconej kaucji będzie rozliczany raz w roku – w deklaracji składanej za pierwszy okres rozliczeniowy roku następującego po roku, w którym powstała różnica między wprowadzonymi a zwróconymi opakowaniami;
- dla udokumentowania pobranej kaucji nie będzie obowiązku wystawiana faktury VAT,
a zwrot opakowań lub odpadów opakowaniowych nie będzie skutkował wystawieniem faktury VAT korygującej; - podmiot reprezentujący oraz podmiot wprowadzający będą zobligowani do prowadzenia elektronicznego rejestru danych niezbędnych do określenia podstawy opodatkowania oraz kwoty należnego podatku VAT. Rejestr ma być udostępniany organom podatkowym na żądanie.
Specyfika rozwiązań systemu kaucyjnego zakłada rozliczenie VAT włącznie przez podmiot reprezentujący, który pełni rolę płatnika VAT, upraszczając rozliczanie podatku w systemie kaucyjnym.
Jeżeli powyższe zagadnienie dotyczy Państwa działalności i są Państwo zainteresowani naszą pomocą w przedmiotowym zakresie, uprzejmie prosimy o kontakt z Państwa opiekunem.